site visit

 look at us

SPRAWOZDANIE Z WIZJI LOKALNEJ POŁĄCZONEJ Z SEMINARIUM DLA UCZESTNIKÓW KONKURSU W PONIEDZIAŁEK 16 MARCA 2009 W GODZ. 11:00-16:00

 Zbiórka uczestników miała miejsce w hali głównej dworca kolejowego Warszawa Wschodnia. Na spotkanie przybyło około 30 uczestników konkursu – w tym jedna osoba z zagranicy (USA) biorąca udział w konkursie w zespole wspólnym z uczestnikami polskimi. Ze strony organizatorów przybyli Tomasz Zemła – zastępca dyrektora Biura Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, kierujący polskim uczestnictwem w Europanie, oraz współpracujący przy organizacji uczestnictwa Warszawy w konkursie Europan 10 – Hubert Wójcicki i Hubert Trammer.

 Spotkanie rozpoczęło krótkie wprowadzenie do tematu oraz rozdanie broszur informacyjnych konkursu. Następnie grupa przeszła do specjalnie podstawionego autobusu. Początkiem wizji lokalnej był objazd po fragmencie dzielnicy Praga Północ z pokazaniem luźnej zabudowy wokół dworca Warszawa Wschodnia, w tym najdłuższego domu w Warszawie – mającego długość 508 metrów czterokondygnacyjnego budynku z lat sześćdziesiątych XX wieku z usługami w parterze i garażem podziemnym. Budynek miał być w założeniu parawanem urbanistycznym przesłaniającym, uważaną wówczas za anachroniczną, XIX wieczną zabudowę Pragi przed wzrokiem ludzi wyglądających z pociągów, oraz wychodzących z dworca.

Następnie trasa wiodła ulicami Markowską i Ząbkowską z ich zabudową z różnego okresu, w tym:

• częściowo odnowioną tkanką z drugiej połowy XIX i pierwszej XX wieku – (w tym fabryką wódki Koneser, na teren której wprowadzane są dodatkowe funkcje),
• budynkami z lat dziewięćdziesiątych XX wieku, które zastąpiły starszą zabudowę – w część z nich zostały wkomponowane rekonstrukcje fragmentów brył wyburzonych wcześniej domów.

Kolejny odcinek trasy stanowiła ulica Targowa. Ulica mająca szerokość około 40 metrów od początku swego istnienia. Powstała jako liniowy rynek – targ bydła. W XIX wieku przekształcono ją w reprezentacyjną aleją z szerokim pasem zieleni po środku. Od połowy XX wieku dominuje tu funkcja komunikacyjna. Większość przekroju zajmują dwie jezdnie o ilości pasów dochodzącej do czterech, oraz umieszczone pomiędzy nimi tory tramwajowe.

Dalej trasa wiodła przez plac Wileński przy którym znajdują się między innymi:

• jedna z trzech funkcjonujących obecnie w Warszawie cerkwi prawosławnych
• klasycystyczny, wzniesiony w latach dwudziestych XX wieku, gmach dyrekcji kolei – mieszczący obecnie główną siedzibę dyrekcji Polskich Linii Kolejowych – jednego z przedsiębiorstw holdingu Polskie Koleje Państwowe
• Centrum Handlowe Warszawa Wileńska z przełomu XX i XXI wieku w które wkomponowano dworzec kolejowy - dworzec kolejowy w tym miejscu znajduje się od 1862 roku, wcześniej zajmował dużo większy teren – obejmował przestrzeń zajmowaną obecnie między innymi przez Aleję Solidarności i gmach dyrekcji kolei
• gmach poczty autorstwa znanych polskich modernistów Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcy
• wzniesiony w 1945 roku pomnik Polsko-Radzieckiego Braterstwa Broni.

Plac Wileński jest ruchliwym punktem komunikacyjnym – także miejscem przesiadek (w tym z komunikacji regionalnej i podmiejskiej na miejską)

Dalsza trasa przejazdu wiodła obok osiedla mieszkaniowego wzniesionego w drugiej połowie lat czterdziestych XX wieku według projektu architektów Heleny i Szymona Syrkusów. Wpisane do rejestru zabytków osiedle jest ciekawym przykładem połączenia cech modernistycznych (wolnostojąca zabudowa, zwrócenie dużej uwagi  na warunki doświetlenia, płaskie dachy) z tradycyjnymi (tworzenie przez budynki jednoznacznie zdefiniowanych ścian otaczających ulic, indywidualnie zaprojektowany ornament,  wyraźnie zaznaczone cokoły i zwieńczenia budynków). 

Kolejnym obszarem na trasie było wzniesione na początku lat pięćdziesiątych XX wieku monumentalne socrealistyczne osiedle Praga II ze stanowiącą jego centrum ogromną przestrzenią – Placem Hallera.

Dalej trasa wiodła ulicą Dąbrowszczaków, a następnie, po przekroczeniu północnej granicy terenu opracowania studialnego (study site), ulicą Stalową – która zachowała charakter tradycyjnej  ulicy miejskiej ze zwartą zabudową pierzejową, oraz torami tramwajowymi w jezdni. Dominującą zabudowę z przed II Wojny Światowej uzupełniają powojenne budynki, wszystkie one jednak wkomponowane są w pierzeje ulicy. Niektóre działki pozostają niezabudowane.

Kolejny odcinek trasy stanowiła ulica Szwedzka z położonym przy niej terenem dawnych koszar, które obecnie wynajmowane są prywatnym firmom. W jednym z baraków zamieszkują imigranci z Bułgarii.

Następnie autobus skręcił w Aleję Solidarności stanowiąca południową granicę obszaru studialnego (study site) a na fragmencie także terenu projektu (project site). Ten odcinek Alei Soldarności został wytyczony przez dawne tereny kolejowe. Równolegle do alei – po jej południowej stronie nadal znajdują się tereny kolejowe, a także zintegrowane z dworcem kolejowym Centrum Handlowe Warszawa Wilenska. Wraz z tymi terenami i obiektami Aleja Solidarności stanowi barierę przestrzenną. Wrażenie to wzmacnia umieszczenie po jej północnej stronie zamkniętych zespołów magazynów kolejowych, a także dyrekcji kolei.

Następnie autobus ponownie minął Plac Wileński i mijając po prawej stronie cerkiew dojechał do ulicy Jagiellońskiej w którą skręcił. Po lewej stronie minęliśmy Park Praski – będący największym urządzonym terenem zielonym dzielnicy Praga Północ i ulubionym miejscem spędzania czasu przez wielu z jej mieszkańców. Po prawej stronie minęliśmy po raz kolejny osiedle projekty Heleny i Szymona Syrkusów i obok niego skręciliśmy w ulicę Ratuszową. Po prawej szkole minęliśmy szkołę wraz z boiskiem.

Dalej trasa, po ponownym przejechaniu krótkim fragmentem ulicy Inżynierskiej, wiodła ulicą 11 listopada – biegnącą po łuku będącego niegdyś linią granicy obszaru wyłączonej z zabudowy esplanady Cytadeli Warszawskiej. Po stronie dawnej esplanady  minęliśmy park, oraz zaadaptowane do nowych funkcji budynki i tereny dawnych koszar. Po przeciwnej stronie ulicy znajduje się zwarta zabudowa kamienic, dawnych fabryk i warsztatów (w tym położone przy ul. 11 listopada 22 podwórko na którym duża część obiektów po fabryczkach, warsztatach i magazynach) została zaadaptowana do nowych funkcji, takich jak teatr czy kluby rozrywkowe). Pochodząca z końca XIX i pierwszej połowy XX wieku tradycyjną zabudowę zwartą uzupełniają późniejsze budynki. W rejonie zbiegu ulic 11 listopada i Szwedzkiej pojawia się także wolnostojąca późnomodernistyczna zabudowa mieszkaniowa  ustawiona niezależnie od układu ulic w tym rejonie. Przy samym zbiegu owych ulic, a zarazem w rejonie północno-wschodniego krańca obszaru studialnego (study site) wyrósł niedawno wieżowiec, którego dolna część została ukształtowana jako uzupełnienie kilku kamienic pozostałych z układu zwartej zabudowy pierzejowej. Autobus skręcił w ulicę Szwedzką, wzdłuż której znajduję się dawne fabryki, z których część jest obecnie przekształcana do nowych funkcji – adaptacja obejmuje najbardziej wartościowe budynki, reszta zabudowy jest wyburzana dla zrobienia miejsca pod nowe domy. Po prawej stronie minęliśmy także zabudowę mieszkaniową – w tym nowopowstający budynek o prostej modernistycznej bryle i ozdobnych kutych balustradach balkonów, a także spory zespół mieszkaniowy Towarzystwa Budownictwa Społecznego zlokalizowany wzdłuż ulicy Strzeleckiej. Ponownie przejechaliśmy odcinek ulicy Szwedzkiej pomiędzy Stalową a Wileńską. Ostatni odcinek trasy przebiegał całą długości ulicy Wileńskiej. Na jej zachodnim krańcu objazd został zakończony i rozpoczęliśmy pieszą część wizji lokalnej.

Pierwszym punktem spaceru był Plac Wileński. Następnie pokazany został od zewnątrz gmach dyrekcji kolei z reprezentacyjnym dziedzińcem wejściowym, a potem kamienice stojące wzdłuż zachodniego odcinka ulicy Wileńskiej z podwórzami, z których większość posiada pośrodku zieleńce o kutym ogrodzeniu. Stan techniczny większości z kamienic nie jest dobry. Partery kamienic wzdłuż ulicy Wileńskiej zajmują różnego rodzaju sklepy i lokale usługowe.

Ważnym elementem na tym odcinku była przestrzeń samej ulicy Wileńskiej z jezdnią szerszą niż wynika to z potrzeb komunikacyjnych i dość obszernymi chodnikami, na których sporo ludzi spędza czas (podczas wizji lokalnej przypadających w standardowych godzinach pracy było tu dużo mniej ludzi, z tego samego względu nie było też ludzi tłumnie oczekujących w późniejszych godzinach na autobusy podmiejskie).

Kolejnymi punktami na trasie spaceru były położone przy ulicy Inżynierskiej budynki:

• dawna zajezdnia tramwajowa z zachowanymi w bramie szynami i emblematem warszawskich tramwajów na fasadzie
• kilkupiętrowy ceglany gmach dawnego magazynu mebli, który służył do składowania mebli przez ludzi czasowo opuszczających Warszawę, w większości były to zamożne rodziny, które przez dużą część roku mieszkały w domach na wsi, a do Warszawy przyjeżdżały na kilka najzimniejszych miesięcy na które wynajmowały mieszkanie; podczas II Wojny Światowej w magazynie zdeponowało w tym magazynie swoje meble wielu z Żydów, którzy zostali przez Niemców poinformowani, iż opuszczają Warszawę czasowo, a faktycznie zostali deportowani  do obozów zagłady i tam w większości uśmierceni, po wojnie magazyny przejął Zarząd Mienia Opuszczonego; obecnie w budynku mieszczą się między innymi liczne pracownie artystów oraz studio filmowe

Następnie powróciliśmy na dalszą część odcinaka ulicy Wileńskiej wchodzącego w skład terenu projektu, gdzie oglądaliśmy:

• przestrzeń ulicy wraz z położonym po południowej stronie jezdni trawnikiem
• budynki mieszkalne ustawione prostopadle do ulic pomiędzy ulicą Wileńską a Aleją Solidarności, wraz z położonymi pomiędzy nimi terenami zielonymi
• kamienice z usługami w parterach tworzące północną pierzeję ulicy Wileńskiej
• dochodzącą prostopadle do ulicy Wileńskiej ulicę Zaokopową, której nazwa pochodzi od wału wraz z okopem stanowiących niegdyś fortyfikacje biegnące swego czasu wzdłuż granicy Warszawy, na osi ulicy Zaokopowej znajdował się budynek dworca wybudowanej w 1862 roku kolei Warszawsko-Petersburskiej.

Po dojściu do ulicy Konopackiej stanowiącej wschodnią granicę terenu projektu (Project site) skierowaliśmy swoje kroki w głąb kwartału położonego na północny zachód od skrzyżowania Wileńskiej i Konopackiej, co pozwoliło na zobaczenie tego, iż zabudowa wnętrza kwartału jest zachowana w dużo mniejszym stopniu niż ta go otaczająca. Dalszy odcinek spaceru przebiegał ulicą Małą, która była jednym z plenerów filmu Romana Polańskiego „Pianista”.  Wzdłuż ulicy Małej wjazdy na dużą część podwórzy zostały oznaczone znakami drogowymi „strefa zamieszkania” przewidzianymi do oznaczania ulic o ruchu uspokojonym.

Ulicą Małą doszliśmy do Inżynierskiej, a następnie przeszliśmy do ulicy Stalowej. Po drodze odwiedziliśmy podwórze przy ulicy Stalowej 9, które było przedmiotem działań uczestników warsztatów planistycznych Planet Wawa, które odbyły się w 2007 roku i których tematem była partycypacja społeczna w planowaniu przestrzennym. Uczestnicy zajęli się podwórzem w kontekście uciążliwości dla jego mieszkańców spowodowanych dźwiękami dochodzącymi z klubów rozmieszczonych wokół znajdującego się za murem podwórza przy ulicy 11 listopada 22. W pierwszym założeniu rozwiązania miały być ukierunkowane na ochronę mieszkańców przed hałasem. Po uzgodnieniach z mieszkańcami okazało się, iż najbardziej narzekają oni na brak na ich podwórzu zieleni i kolorów. Ostatecznie zastosowanym  rozwiązaniem jest pomalowanie powierzchni podwórza  w żółte wzory i posadzenie zieleni w donicach wykonanych z odpadów. Te niskobudżetowe interwencje zostały dobrze przyjęte przez mieszkańców. Najlepiej świadczy o tym zachowanie do tej pory zieleni. Następnie trasa spaceru wiodła dalej ulicą Stalową, a potem Środkową ze znajdującym się przy niej drewnianym parterowym domem mieszczącym Ognisko PragaZespołu Ognisk Wychowawczych imienia Kazimierza Lisieckiego „Dziadka”. Dalej trasa wiodła ulicą Strzelecką ze znajdującym się przy niej zespołem mieszkaniowym wzniesionym w latach dziewięćdziesiątych przez Towarzystwo Budownictwa Społecznego, a także z położonym pomiędzy ulicami Strzelecką i Stalową zespołem mieszkaniowym z przełomu XIX i XX wieku posiadającym między domami spory niezabudowany teren, którego część zajmuje obecnie plac zabaw.  Kształt zespołu wynika z tego, iż jego inwestorzy zamierzali zapewnić mieszkańcom dużo lepszy niż typowy dla tamtych czasów dostęp do światła dziennego – co wiązało się ze zmniejszeniem intensywności zabudowy, a jednocześnie zapewnić sobie dochody nie mniejsze niż przy standardowej dla tamtych czasów intensywności zabudowy.  Dlatego przestrzeń pomiędzy budynkami została przeznaczona na plac targowy powiązany ze sklepikami umieszczonymi w parterach budynków mieszkalnych. Kolejnym punktem spaceru była szkoła przy ulicy Kowieńskiej, z będącą na ukończeniu dobudową, która składa się z sali sportowej wraz z zapleczem oraz kilku sal lekcyjnych. W osi ulicy Kowieńskiej można było obserwować komin jednej z dawnych fabryk  przy ulicy Szwedzkiej. Następnie przeszliśmy do ulicy 11 listopada, którą przeszliśmy do otwartego na ulicę podwórza pod adresem 11 listopada 22, które otacza zabudowa dawnych fabryk, warsztatów i magazynów, które obecnie są w dużej części zajmowane przez nowe funkcje. Działa tu prywatny teatr,  a także kilka klubów rozrywkowych. W jednym z nich – klubie Saturator miało miejsce seminarium dla uczestników wizji lokalnej.

W ramach seminarium zostały omówione idea i warunki konkursu Europan 10, a także przedmiot zadania dotyczącego warszawskiej lokalizacji, a także zaprezentowane i omówione projekty które zostały wykonane w ramach konkursu Europan 9 dla terenu Warszawa-Czyste.