Warszawa jest stolicą, a także największym w Polsce miastem, ośrodkiem administracyjnym, kulturalnym, edukacyjnym i biznesowym.  Wiodąca pozycja ekonomiczna, kulturalna i polityczna Warszawy, oraz jej dużo wyższa niż przeciętna dla całej Polski  zamożność kontrastuje z sytuacją otaczającego ją regionu. Zamożność województwa mazowieckiego liczonego bez Warszawy jest mniejsza od średniej dla Polski. Do tego od północy, wschodu i południa z Mazowszem sąsiadują cztery z pięciu najmniej zamożnych województw Polski.

Duża różnica sytuacji ekonomicznej powoduje duży napływ ludzi do Warszawy.  Codziennie dojeżdżają do niej do pracy ludzie nie tylko z najbliższych okolic, ale nierzadko z obszarów położonych w odległości 100 i więcej kilometrów.
Do tego dochodzą migracje czasowe – na przykład przyjazdy ekip budowlanych czy remontowych z innych regionów
a nawet krajów na czas pracy nad zleceniem. Wreszcie do Warszawy wciąż przybywają nowi mieszkańcy. Obok tych, którzy czynią to ze względów ekonomicznych lub istniejących w Warszawie możliwości zrobienia kariery istnieje pewna grupa osób, także z zamożniejszych krajów Zachodu, których przyciąga dynamiczny nastrój miasta i bujny rozwój życia kulturalnego i parakulturalnego. Napływ mieszkańców znajduje tylko ograniczone odbicie w statystyce. Bowiem wielu
z nowych mieszkańców wciąż jest zameldowanych w miejscowościach z których pochodzą. Ponadto część nowo przybyłych i dotychczasowych mieszkańców Warszawy osiedla się nie w samym mieście, lecz w okolicy. Przy tym o ile w latach dziewięćdziesiątych XX wieku dom poza Warszawą był jednoznacznym atrybutem zamożności, o tyle obecnie duża część najzamożniejszych warstw preferuje zamieszkiwanie zlokalizowanych w centrum luksusowych apartamentowcach, zaś wiele rodzin buduje domy za miastem, gdyż jest to znacząco tańsze niż kupno mieszkania
w Warszawie. Zresztą w miejscowościach wokół Warszawy powstają też domy wielorodzinne. Coraz więcej ludzi żyjących w sposób na stałe związany z Warszawą mieszka poza jej granicami administracyjnymi. Lokowane są tam też liczne obiekty handlowe, magazynowe, biurowe i produkcyjne. W efekcie tego spore obszary dawniej wiejskie stają się przedmieściami Warszawy. Przy tym takie tereny leżą także w granicach administracyjnych miasta, które obejmują spore obszary nie mające miejskiego charakteru.  Na koniec 2006 roku obszar Warszawy miał 517 km2 i oficjalnie zamieszkiwało go 1702139 osób, co dawało gęstość zaludnienia 3290,9 osób na kilometr kwadratowy.

Ze względu na zniszczenia z czasu II Wojny Światowej, a także powojenne przekształcenia miasta obszary tradycyjnej zwartej zabudowy stanowią niewielką część miasta. Charakterystyczne dla Warszawy są ukształtowane ekstensywnie w duchu modernizmu osiedla mieszkaniowe, które obecnie są dogęszczane, spore strefy przemysłowe, których duża część przekształcana jest do nowych funkcji (handel, zespoły biurowców, zespoły mieszkaniowe), a także oparty na szerokich arteriach układ komunikacyjny podporządkowany ruchowi samochodowemu i utrudniający poruszanie się pieszo (rzadko rozmieszczone przejścia, często w innym poziomie niż ulica co wymusza pokonywanie schodów).
W Warszawie, tak jak w całej Polsce w ciągu ostatnich kilkunastu lat intensywnie rozwija się szkolnictwo wyższe.
Wiele z nowopowstałych uczelni (głównie prywatnych) zajmuje obiekty poprzemysłowe i powojskowe – nierzadko położone w tak zwanych złych dzielnicach, co przyczynia się do zmiany ich charakteru. Charakterystyczna dla Warszawy jest także bardzo duża ilość terenów zielonych – zarówno urządzonych jak i na poły dzikich – naturalny charakter zachowała w dużej części dolina przebiegającej przez Warszawę rzeki Wisły.

W uchwalonej w listopadzie 2005 roku Strategii Rozwoju Miasta Stołecznego Warszawy do 2020 roku przedstawiona jest następująca wizja: „Warszawę 2020 roku widzimy jako atrakcyjną, nowoczesną, dynamicznie rozwijającą się metropolię z gospodarką opartą na wiedzy, środkowoeuropejskie centrum finansowe, miasto zajmujące znaczące miejsce wśród najważniejszych stolic europejskich. Warszawa w naszej wizji to wspólnota otwarta i dostępna, miasto wysokiej jakości życia, ważne centrum kultury europejskiej o dobrze zorganizowanej przestrzeni publicznej – miasto
z duszą” . 

W dokumencie zapisano następujące cele strategiczne:

       1.

          Poprawa jakości życia i bezpieczeństwa mieszkańców Warszawy
       2.

          Wzmocnienie poczucia tożsamości mieszkańców poprzez pielęgnowanie tradycji, rozwój kultury i
           pobudzanie aktywności społecznej
       3.

          Rozwijanie funkcji metropolitarnych wzmacniających pozycję Warszawy w wymiarze regionalnym, krajowym i europejskim.
       4.

          Rozwój nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy i badaniach naukowych.
       5.

          Osiągnięcie w Warszawie trwałego ładu przestrzennego.

Spośród zawartych w strategii celów operacyjnych  z punktu widzenia obszaru będącego przedmiotem konkursu Europan najbardziej interesujące są następujące:

    1.3. Wspieranie rozwoju budownictwa mieszkaniowego oraz modernizacji istniejących budynków
    2.1. Umocnienie tradycji m.st. Warszawy oparte na dziedzictwie kulturowym i przyrodniczym
    2.3. Zwiększenie atrakcyjności Warszawy dla mieszkańców i turystów.
    2.4. Aktywizacja społeczności lokalnych i organizacji pozarządowych
    5.3. Zorganizowanie lokalnych przestrzeni publicznych sprzyjających integracji społecznej.
    5.4. Integracja przestrzenna lewobrzeżnej i prawobrzeżnej Warszawy.
    5.5. Rewitalizacja obszarów zdegradowanych.